Եզդիների կաստայական բաժանումը

Եզդիական հասարակությունը կազմված է աշխարհիկ եզդիների՝ մըրիդների (արաբ. mūrīd, «հետևորդ»)՝ և հոգևորականների՝ շեյխերի (արաբ. šayx, «ավագ», «առաջնորդ») ու փիրերի (պարսկ. pīr, «ծերունի», «իմաստուն», «հոգևոր առաջնորդ») կաստաներից:[1] Երեք կաստաներն գոյություն ունեն աշխարհի ցանկացած երկրի եզդիական համայնքում: Բարձր հոգևորականության, տարբեր կաստաներից սերող եզդիներից կազմված ճգնակյացների խավերի ներկայացուցիչները բնակվում են միայն եզդիականության բնօրրանում:

Մըրիդների կաստան չի համարվում հոգևոր նվիրապետության բաղադրիչ, բայց մըրիդների ու հոգևորականների միջև կա ավանդական կապ, որը կանխորոշում է հոգևորականների դերն ու գործառույթը հասարակության մեջ: Հոգևոր նվիրապետության աստիճանակարգում ամենաբարձր տեղը զբաղեցնում են բարձր հոգևորականության ներկայացուցիչները: Այն ցայսօր առանձին ուսումնասիրության առարկա չի եղել, ինչի պատճառը եզդիական համայնքի ներփակ բնույթն է:

Շեյխերի կաստան բաժանված է երեք կլանի՝ Կաթանի, Շամսանի և Ադանի:[2] Կլաններից ամեն մեկն իր հերթին բաժանված է խմբերի ու ենթախմբերի:[3] Շեյխը կարող է համարվել ոչ միայն մըրիդի, այլև մեկ այլ շեյխի կամ փիրի հոգևորական:[4] Եզդի մըրիդների գերդաստանների և որոշակի շեյխական կլանների միջև գոյություն ունի ավանդական կապ, և մըրիդները չեն կարող իրենց ազատ կամքով ցանակացած ընտանիքից շեյխ ընտրել որպես իրենց հոգևոր ուսուցիչ կամ հանդերձյալ կյանքի եղբայր (հանդերձյալ կյանքի եղբոր ինստիտուտի մասին՝ 3.2.2): Յուրաքանչյուր շեյխ իր հոգածության տակ ունի որոշակի մըրիդների ընտանիքներ:[5] Ըստ ավանդության՝ այդ կարգը եզդիական համայնքում հաստատել է Շեյխ Ադին:[6] Մըրիդների, շեյխերի ու փիրերի ընտանիքների միջև նման կապերը ձևավորում են եզդիական հասարակությանը հատուկ բարդ ցանցը: Շեյխերի պարտականությունն է իրենց մըրիդներին սովորեցնել կրոնի սկզբունքներն ու բարոյական նորմերը, մասնակցել նրանց կյանքի կարևոր իրադարձություններին: Մըրիդներն էլ պարտավոր են ընդունել շեյխերի հեղինակությունը և ժամանակ առ ժամանակ որոշակի գումար տալ նրանց:[7] Շեյխի մահից հետո նրա հովանու ներքո գտնվող մըրիդների ընտանիքները հավասարապես բաժանվում են նրա ժառանգների միջև:[8]

Եզդի հոգևորականների մյուս կաստան փիրերի կաստան է:[9] Այն բաղկացած է չորս հիմնական կլանից` Հասան Մաման, Պիրաֆատ, Փիր Ջարվան, Փիր Հաջի Ալի:[10] Կլաններն իրենց հերթին բաժանվում են քառասուն ճյուղի:[11] Յուրաքանչյուր եզդի մըրիդի ընտանիք պետք է ավանդաբար կապված լինի որևէ փիրական ընտանիքի հետ, ինչպես որ շեյխական ընտանիքի հետ է կապված: Այդ փիրերն անվանվում են p’īrē zik’ātē (բռց. «նվիրատվությունը հավաքող փիր»): Նրանք ամեն գարուն այցելում են իրենց մըրիդների տներն ու օրհնելով նրանց աղն ու հացը՝ գումար ու ընծաներ ստանում:[12] Փիրերը շեյխերի հետ միասին կատարում են կրոնական ծեսեր ու վայելում շեյխերին համահավասար հարգանք: Լալեշում փիրերը ծիսական արարողությունների ժամանակ իրենց գլխին դնում են սև փետուրով սպիտակ գլխափաթթոց:[13]

Հեղինակ` Մամե Ամիրյան

[1] Asatrian G., The Holy Brotherhood: The Yezidi Religious Institution of the “Brother” and the “Sister of the Next World, Iran and the Caucasus, vols. 3-4, Leiden, 1999-2000, p. 79.

[2] Açıkyıldız B., The Yezidis. The History of a Community, Culture and Religion, London, I.B.Tauris, 2010, p. 91.

[3] Առավել մանրամասն՝ Kreyenbroek Ph., Yezidism: Its Background, Observances and Textual Tradition, New York, The Edwin Mellen Press, 1995, p. 130.

[4] Edmonds C., A pilgrimage to Lalish, Royal Asiatic Society Prize Publication Fund, Vol. XXI, London, The Royal Asiatic Society of Great Britain and Ireland, 1967, pp. 33-35

[5] Kreyenbroek Ph., Yezidism: Its Background, Observances and Textual Tradition, New York, The Edwin Mellen Press, 1995, p. 130.

[6] Տե՛ս Анкоси К., “Фарзе братйе” у Езидов, Тбилиси, Езидская библиотека, 1996, сс. 16-17.

[7] Açıkyıldız B., The Yezidis. The History of a Community, Culture and Religion, London, I.B.Tauris, 2010, p. 91.

[8] Kreyenbroek Ph., Yezidism: Its Background, Observances and Textual Tradition, New York, The Edwin Mellen Press, 1995, p. 130.

[9] Զազների մոտ ամենաբարձր հոգևորական աստիճանին գտնվող հոգևորականին անվանում են pīr-ē pīrān (այդ մասին տե՛ս Arakelova V., The Zaza People as a New EthnoPolitical Factor in the Region, Iran and Caucasus, vols. 3-4,  Tehran, 1999-2000, p. 399):

[10] Edmonds C., A pilgrimage to Lalish, Royal Asiatic Society Prize Publication Fund, Vol. XXI, London, The Royal Asiatic Society of Great Britain and Ireland, 1967, p. 34.

[11] Açıkyıldız B., The Yezidis. The History of a Community, Culture and Religion, London, I.B.Tauris, 2010, p. 94.

[12] Pîr Dîma, Lalişa Nûranî, Yêkatêrînbûrg, Basko, 2008, řūp. 13.

[13] Açıkyıldız B., The Yezidis. The History of a Community, Culture and Religion, London, I.B.Tauris, 2010, p. 94.

Оставьте первый комментарий

Оставить комментарий

Ваш электронный адрес не будет опубликован.


*